Visa en Mastercard verwerken samen meer dan 95% van alle kaartbetalingen in Europa. Dit duopolie kost Europese consumenten en ondernemers miljarden euro’s aan transactiekosten per jaar, terwijl gevoelige betalingsdata naar Amerikaanse servers stromen. Europa is wakker geworden en bouwt nu actief aan alternatieven om de afhankelijkheid van deze Amerikaanse kaartnetwerken te verminderen.
Het probleem met Visa en Mastercard
De dominantie van Visa en Mastercard brengt serieuze risico’s met zich mee voor Europa. In 2023 verwerkten deze twee bedrijven voor biljoenen aan transacties binnen Europa. Elk keer dat een consument met de pinpas of creditcard betaalt, vloeien er transactiekosten (interchange fees) en netwerkkosten (scheme fees) naar deze Amerikaanse bedrijven.
Wero: Het Europese antwoord op kaartnetwerken
Wero is het vlaggenschip van het European Payments Initiative (EPI), opgericht door 16 grote Europese banken waaronder BNP Paribas, Deutsche Bank en de Franse Crédit Agricole. In tegenstelling tot Visa en Mastercard werkt Wero via directe rekening-naar-rekening betalingen op basis van SEPA Instant, waardoor de kaartnetwerken volledig worden omzeild.
Sinds de lancering in juli 2024 heeft Wero meer dan 47 miljoen geregistreerde gebruikers in België, Frankrijk en Duitsland. Inmiddels zijn er meer dan 100 miljoen peer-to-peer transacties verwerkt, goed voor meer dan 7,5 miljard euro. Sinds november 2025 is Wero ook beschikbaar voor e-commerce betalingen bij webshops in Duitsland, met uitrol naar België, Frankrijk en Nederland in 2026.
De roadmap van Wero is ambitieus: contactloze winkelbetalingen (NFC) volgen in 2026, gevolgd door functies zoals abonnementenbeheer, “Buy Now, Pay Later” en de integratie van loyaliteitsprogramma’s. Banken als N26 en Revolut hebben zich recent aangesloten, wat de acceptatie verder zal versnellen.
De EuroPA-alliantie: 130 miljoen gebruikers verbonden
Op 2 februari 2026 tekenden vijf grote Europese betaalplatformen een historisch samenwerkingsakkoord. Bizum (Spanje), Bancomat (Italië), MB WAY/SIBS (Portugal), Vipps MobilePay (Scandinavië) en EPI/Wero bundelen hun krachten in de EuroPA-alliantie om één interoperabel Europees betaalsysteem te creëren.
Deze alliantie bereikt nu circa 130 miljoen gebruikers in 13 Europese landen en dekt ongeveer 72% van de EU-bevolking plus Noorwegen. De samenwerking bouwt op bestaand succes: sinds maart 2025 kunnen gebruikers van Bizum, Bancomat en MB WAY al grensoverschrijdend betalen in Spanje, Portugal, Italië en Andorra. In 2025 werd daar al 6 miljoen euro aan grensoverschrijdende transacties verwerkt, zonder enige promotie.
De planning is helder: in de eerste helft van 2026 wordt de centrale interoperabiliteitshub opgericht. In 2026 volgen peer-to-peer grensoverschrijdende betalingen, en in 2027 worden e-commerce en winkelbetalingen toegevoegd. Het doel is dat een Spanjaard straks even makkelijk een vriend in Noorwegen kan betalen als iemand in de eigen stad.
Nationale kaartnetwerken: de Europese kampioenen
Europa heeft al sterke nationale kaartnetwerken die samen meer dan 300 miljoen kaarten vertegenwoordigen. Deze systemen werken vaak onafhankelijk van Visa en Mastercard, al zijn veel kaarten “co-badged” voor internationaal gebruik.
Cartes Bancaires (Frankrijk)
Cartes Bancaires is het dominante betaalsysteem in Frankrijk met meer dan 70 miljoen kaarten. In 2021 verwerkte CB 85% van alle kaartbetalingen in Frankrijk, vergeleken met slechts 3% voor Visa en 5% voor Mastercard. Hoewel 95% van de CB-kaarten co-branded is met Visa of Mastercard voor internationaal gebruik, worden binnenlandse transacties via het Franse netwerk verwerkt.
Girocard (Duitsland)
Girocard is het Duitse betaalnetwerk met meer dan 100 miljoen kaarten, beheerd door de Duitse Bankvereniging. Girocard verbindt vrijwel alle Duitse geldautomaten en is breed geaccepteerd bij fysieke winkels. Wel is er een trend waarbij sommige banken, zoals DKB, overstappen naar Visa Debit als primaire kaart, wat de positie van girocard onder druk zet.
Bancomat (Italië)
Bancomat en PagoBancomat vormen het Italiaanse nationale betaalsysteem met circa 40 miljoen kaarten. Het systeem verwerkt jaarlijks 2,7 miljard transacties en is diep geworteld in het Italiaanse betalingsverkeer. Bancomat is een van de drijvende krachten achter de EuroPA-alliantie.
Overige nationale systemen
Andere belangrijke Europese kaartnetwerken zijn Dankort in Denemarken (5+ miljoen kaarten), BankAxept in Noorwegen (9 miljoen kaarten), en Multibanco in Portugal (19 miljoen kaarten). Deze systemen zijn verenigd in de European Card Payment Association (ECPA), die werkt aan gemeenschappelijke standaarden en interoperabiliteit.
De digitale euro: publiek geld voor het digitale tijdperk
De Europese Centrale Bank werkt aan de digitale euro, een centraal bankdigitaal valuta (CBDC) die contant geld moet aanvullen in het digitale tijdperk. Anders dan Wero (een privaat initiatief) zou de digitale euro publiek geld zijn, uitgegeven door de ECB.
In oktober 2025 besloot de ECB om naar de volgende fase van het project te gaan. Als de EU-wetgeving in 2026 wordt aangenomen, kunnen pilottests starten vanaf medio 2027, met een mogelijke eerste uitgifte in 2029. De digitale euro zou gratis beschikbaar zijn voor alle Europeanen en overal in de eurozone geaccepteerd moeten worden.
De ECB benadrukt dat de digitale euro de privacy van gebruikers beschermt, dat er limieten komen op het aangehouden bedrag (om financiële stabiliteit te waarborgen) en dat het systeem zowel online als offline zal werken. Momenteel hebben 13 van de 20 eurolanden geen eigen digitaal betaalsysteem en zijn volledig afhankelijk van internationale kaartnetwerken.
Mobiele betaalapps: de stille revolutie
In verschillende Europese landen hebben mobiele betaalapps al een dominante positie verworven, vaak zonder enige betrokkenheid van Visa of Mastercard.
Bizum (Spanje)
Bizum is de Europese leider in mobiele betalingen met meer dan 30,6 miljoen gebruikers in Spanje. Gebruikers kunnen via hun bank-app direct geld overmaken naar anderen via telefoonnummer, betalen in webshops en fysieke winkels. Bizum is volledig gebaseerd op SEPA Instant en omzeilt kaartnetwerken volledig.
Vipps MobilePay ontstond uit de fusie van Noorse Vipps en Deense MobilePay in 2026 en bedient nu 12,5 miljoen gebruikers in Noorwegen, Denemarken, Finland en Zweden. De app wordt dagelijks gebruikt voor peer-to-peer betalingen, winkelaankopen en online shopping.
MB WAY (Portugal)
MB WAY verwerkt maandelijks meer dan 70 miljoen transacties in Portugal en heeft bewezen dat grootschalige, betrouwbare instant-betalingssystemen in Europa kunnen worden gebouwd en massaal geadopteerd. De app werkt voor peer-to-peer, e-commerce én fysieke winkelbetalingen.
Swish (Zweden) en TWINT (Zwitserland)
Swish is de dominante betaalapp in Zweden en diep geïntegreerd in het dagelijks leven. TWINT vervult dezelfde rol in Zwitserland. Beide apps zijn lid van de European Mobile Payment Systems Association (EMPSA), die werkt aan Europese interoperabiliteit.
Open Banking en SEPA Instant
De echte gamechangers zijn open banking en SEPA Instant Payments. Sinds januari 2025 zijn directe SEPA-overboekingen binnen 10 seconden verplicht in de hele EU. Dit maakt rekening-naar-rekening betalingen (A2A) een serieus alternatief voor kaartbetalingen, met lagere kosten en snellere afwikkeling voor winkeliers.
Open banking, mogelijk gemaakt door de PSD2-regelgeving, stelt fintech-bedrijven in staat om direct betalingen te initiëren vanuit bankrekeningen. Dit omzeilt niet alleen kaartnetwerken, maar ook traditionele betaalproviders. Voor ondernemers betekent dit lagere transactiekosten en direct beschikbaar geld.
Wat betekent dit voor consumenten en ondernemers?
Voor consumenten brengen deze ontwikkelingen meer keuze, lagere kosten en betere privacybescherming. Europese systemen vallen onder strenge EU-privacywetgeving en houden betalingsdata binnen Europa. De interoperabiliteit tussen nationale systemen betekent dat je straks met je vertrouwde app overal in Europa kunt betalen.
Voor ondernemers zijn de voordelen nog groter. Kaartbetalingen kosten gemiddeld 1,5% tot 3% aan transactiekosten, terwijl A2A-betalingen via systemen als Wero of iDEAL significant goedkoper zijn. Bovendien ontvang je het geld direct op je rekening in plaats van na enkele dagen.
Conclusie
Europa staat op een keerpunt. Na decennia van afhankelijkheid van Amerikaanse kaartnetwerken ontstaat nu een echt Europees alternatief. De combinatie van Wero, de EuroPA-alliantie, nationale betaalsystemen en de aankomende digitale euro creëert een ecosysteem dat Visa en Mastercard serieus kan uitdagen.
De tijdlijn is ambitieus maar realistisch: grensoverschrijdende peer-to-peer betalingen in 2026, e-commerce en winkelbetalingen in 2027, en een mogelijke digitale euro in 2029. Voor het eerst in decennia heeft Europa de infrastructuur, de politieke wil én de gebruikersbasis om betaalsoevereiniteit te realiseren. De vraag is niet meer óf Europa een alternatief voor Visa en Mastercard krijgt, maar hoe snel consumenten en winkeliers zullen overstappen.
Wil je meer van dit soort artikelen lezen? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
