Meervoud van index: indexen of indices? Het juiste antwoord

Het meervoud van sommige woorden is duidelijk, maar bij index twijfelen veel mensen. Is het indexen, indices of misschien indexen? En wanneer gebruik je welke vorm? In dit artikel geven we je het definitieve antwoord, inclusief handige voorbeelden en uitleg over de herkomst van het woord.

Wat is het meervoud van index?

Het woord index heeft in het Nederlands twee correcte meervoudsvormen:

• indexen
• indices

Beide vormen zijn toegestaan en worden erkend door Van Dale en het Groene Boekje. De keuze tussen de twee hangt af van de context en het vakgebied waarin je het woord gebruikt.

Wanneer gebruik je ‘indexen’?

De meervoudsvorm indexen is de meest gangbare en alledaagse vorm. Je gebruikt deze variant in gewone, informele contexten en in algemeen taalgebruik. Denk aan situaties zoals:

• De aandelenmarkt heeft meerdere indexen waarmee je de prestaties kunt volgen.
• De bibliotheek heeft haar indexen gedigitaliseerd.
• We hebben de indexen van alle documenten bijgewerkt.

In het dagelijks taalgebruik en in journalistiek is indexen de meest gebruikte en neutraalste keuze. Ben je niet zeker welke vorm je moet kiezen? Dan zit je met indexen altijd goed.

Wanneer gebruik je ‘indices’?

De meervoudsvorm indices is afkomstig uit het Latijn, de oorspronkelijke taal van het woord index. Deze vorm wordt voornamelijk gebruikt in wetenschappelijke, wiskundige en economische contexten. Vakgebieden waar je indices tegenkomt:

• Wiskunde en statistiek: Wiskundigen spreken van indices bij variabelen en exponentgetallen.
• Economie en financiën: Financiële analisten gebruiken indices voor beurs- en prijsindices.
• Wetenschappelijke publicaties: In academische teksten wordt de Latijnse meervoudsvorm vaak als standaard beschouwd.

Voorbeelden van het gebruik van indices:

• De economische indices laten een stijgende trend zien.
• In de wiskunde worden indices gebruikt om machten aan te duiden.
• De onderzoekers vergeleken verschillende indices om hun conclusies te onderbouwen.

De herkomst van het woord ‘index’

Om het meervoud goed te begrijpen, helpt het om even terug te kijken naar de herkomst van het woord. Index is een Latijns woord dat letterlijk wijsvinger of aanwijzer betekent. In het klassiek Latijn was het meervoud dan ook indices, conform de Latijnse verbuigingsregels.

Toen het woord in het Nederlands werd overgenomen, werd — zoals bij veel leenwoorden — ook een vernederlandste meervoudsvorm gevormd: indexen. Dit is een heel normaal proces in de Nederlandse taal. Vergelijkbare voorbeelden zijn woorden zoals matrix (meervoud: matrices of matrixen) en datum (meervoud: data of datums).

Overzicht: indexen vs. indices

Om het verschil duidelijk samen te vatten, zie je hieronder een overzicht van wanneer je welke vorm het beste kunt gebruiken:

• Indexen – Algemeen taalgebruik, journalistiek, informele context, dagelijks leven.
• Indices – Wetenschap, wiskunde, economie, academische en formele teksten.

Onthoud: beide vormen zijn grammaticaal correct. Je maakt dus geen fout met het gebruik van een van beide, zolang je rekening houdt met de context.

Veelgemaakte fouten bij het meervoud van index

Fout: ‘indexs’

Een vorm die je soms tegenkomt maar die absoluut fout is, is indexs. In het Nederlands voeg je nooit zomaar een -s toe aan een woord dat eindigt op een medeklinker zonder verdere aanpassing. Deze fout ontstaat waarschijnlijk door de invloed van het Engels, waar indexes een gebruikelijke meervoudsvorm is.

Fout: ‘indeces’

Een andere veelgemaakte fout is indeces met een -de- in plaats van -di-. Dit is een spellingsfout in zowel het Nederlands als het Latijn. De juiste Latijnse (en Nederlandse) schrijfwijze is altijd indices.

Verwarring met het Engelse ‘indexes’

In het Engels bestaan beide vormen — indexes en indices — naast elkaar, net als in het Nederlands. Het is verleidelijk om de Engelse spelling over te nemen, maar in het Nederlands schrijf je dus indexen (niet indexes).

Vergelijking met vergelijkbare woorden

Het meervoud van index staat niet op zichzelf. Er zijn meer woorden in het Nederlands waarbij je kunt kiezen tussen een vernederlandste en een klassieke meervoudsvorm. Dit soort taalkundige vraagstukken komen vaker voor dan je denkt.

Denk bijvoorbeeld aan het meervoud van factuur: ook daar zien we dat taal zich aanpast aan gebruik en context. Of denk aan woorden zoals:

• Appendix → appendixen of appendices
• Matrix → matrixen of matrices
• Vertex → vertexen of vertices
• Codex → codexen of codices

Bij al deze woorden geldt hetzelfde principe: de vernederlandste vorm is geschikt voor alledaags gebruik, terwijl de Latijnse meervoudsvorm thuishoort in formele en wetenschappelijke teksten.

Praktische tips om de juiste vorm te kiezen

Tip 1: Denk aan je doelgroep

Schrijf je voor een breed publiek, zoals in een nieuwsartikel of een blogpost? Kies dan voor indexen. Dit is de toegankelijkste en meest begrijpelijke vorm voor de gemiddelde lezer.

Tip 2: Let op de context

Schrijf je een wetenschappelijk artikel, een financieel rapport of een wiskundige tekst? Dan is indices de geprefereerde keuze. Het gebruik van de Latijnse meervoudsvorm geeft je tekst een professionele en vakkundige uitstraling.

Tip 3: Wees consistent

Wat je ook kiest, wees consistent binnen één tekst. Wissel niet af tussen indexen en indices in hetzelfde document, tenzij je daar een specifieke reden voor hebt. Inconsistentie kan verwarrend zijn voor de lezer en ziet er slordig uit.

Tip 4: Raadpleeg een woordenboek bij twijfel

Als je echt twijfelt, kun je altijd het Groene Boekje of Van Dale raadplegen. Beide erkende taalautoriteiten vermelden de toegestane meervoudsvormen van woorden.

Conclusie

Het meervoud van index is indexen of indices. Beide vormen zijn correct en erkend door de officiële Nederlandse taalautoriteiten. De keuze hangt af van de context: gebruik indexen in alledaags taalgebruik en indices in wetenschappelijke of formele teksten. Vormen zoals indexs of indeces zijn altijd fout en dien je te vermijden.

Door bewust te zijn van de context waarin je schrijft, kun je altijd de juiste meervoudsvorm kiezen. En als je er echt niet uit komt? Dan is indexen de veiligste keuze die altijd door de beugel kan.